Этический кодекс журналиста Кыргызстана

Этический кодекс журналиста Кыргызстана.

Принят на Республиканском Съезде журналистов 8 декабря 2007 года

Поправки внесены на Республиканской конференции журналистов 16 апреля 2009г. и 8 декабря 2012г.

Этический кодекс журналиста Кыргызстана принят для того, чтобы сформировать этические и профессиональные стандарты работы сотрудников СМИ Кыргызстана независимо от их специализации, повысить профессиональный уровень журналистики Кыргызстана, а также для сохранения доверия и уважения к СМИ со стороны общества.

 

  1. Журналист должен способствовать процессу демократизации общества, консолидации многонационального народа Кыргызстана, а также осуществлению экономических и социальных преобразований в стране.
  2. Свобода слова является неотъемлемой составляющей деятельности журналиста. В любой ситуации журналист ради осуществления прав каждого человека на свободу слова, мнения и доступа к информации должен стремиться защитить свободу слова, противостоять попыткам исказить информацию или ввести цензуру.
  3. Журналист не может в корыстных целях использовать свое служебное положение, получать подарки, услуги, денежные и любые другие вознаграждения, особое отношение за создание материалов, сокрытие или искажение информации.
  4. Личная заинтересованность не должна отражаться на результатах профессиональной деятельности журналиста. Журналист должен известить руководство СМИ о сфере его личных интересов и интересов его семьи. Журналист не должен использовать в своих корыстных интересах или передавать заинтересованным лицам любую информацию, полученную в рамках его профессиональной деятельности, до обнародования этой информации.
  5. Журналист должен воздержаться от членства в какой-либо партии, политической деятельности, работы на государственной службе или в органах местного самоуправления. В противном случае он должен сообщать об этом читателям, слушателям, зрителям.
  6. Недопустимо использование журналистом средств массовой информации в ущерб интересам общества, правам человека и гражданина, для пропаганды войны и насилия, расовой, национальной, половой, региональной, религиозной, сексуальной, социальной нетерпимости. При создании материалов журналист должен избегать указаний на соответствующие признаки лица (группы лиц), а также на физические или психические особенности этого лица, за исключением тех случаев, когда эта информация является неотъемлемой составляющей журналистского материала.
  7. Журналист должен воздержаться от создания или участия в создании рекламных материалов. В противном случае он должен сделать все, чтобы рекламные материалы были четко отделены от информационных и аналитических соответствующей рубрикацией или дополнительными указателями (символами), шрифтом и любым иным способом, чтобы коммерческий характер этих материалов сразу стал ясным для читателя, слушателя, зрителя.
  8. Журналист, ни при каких условиях не должен публиковать заведомо ложную информацию. Журналист обязан всеми возможными методами исправить любую распространенную информацию, если оказалось, что она не соответствует действительности.
  9. При редакционной обработке снимков и подписей к ним, текстов, заголовков не допустимы искажение и фальсификация материалов. Тексты материалов, интершумы, интервью должны соответствовать видеоряду съемки.
  10. Факты, суждения и предположения должны быть четко отделены друг от друга.
  11. В своей работе журналист должен с уважением относиться к частной и интимной жизни каждого человека. Вторжение в частную и интимную жизнь допустимо в тех случаях, когда действия героя материала имеют социальное значение или представляют интерес для общества. Перед обнародованием подобных материалов журналист должен проверить, не будут ли при этом затронуты права третьих лиц.
  12. Журналист должен быть особенно осторожным при освещении вопросов, связанных с детьми. Журналист и редактор должны иметь обоснования для освещения личной жизни несовершеннолетнего лица (лиц) и разрешение на это от его родителей, опекунов или законных представителей. Недопустимым является раскрытие имен несовершеннолетних (или указывание признаков, по которым их можно распознать), которые имели отношение к незаконным действиям, стали участниками событий, связанных с насилием.
  13. Освещение судебных процессов должно быть непредвзятым к обвиняемым. Журналист не может называть человека преступником до соответствующего решения суда. При создании материалов журналисту необходимо воздержаться от обнародования фамилий и имен, фотографий людей, подозреваемых в преступлениях, за исключением тех случаев, когда они являются известными личностями, сами раскрывают свою идентичность или в ситуациях, предусмотренных законодательством.
  14. Журналист должен воздержаться от поведения, которое может нанести вред или ухудшить физическое и психологическое состояние жертв преступлений, несчастных случаев и чрезвычайных происшествий, а также их родственников и близких. При создании материалов журналисту необходимо воздержаться от обнародования фамилий и имен, фотографий и видеозаписей жертв преступлений, несчастных случаев и чрезвычайных происшествий, а также их родственников и близких, за исключением тех случаев, когда они являются известными личностями или сами раскрывают свою идентичность.
  15. Журналисты обязаны понимать, что в период теракта и контртеррористической операции, спасение людей и право человека на жизнь первичны по отношению к любым другим правам и свободам. Журналисту необходимо помнить, что террористы в большинстве случаев стремятся использовать СМИ в своих целях для изложения своей позиции или передачи условных знаков сообщникам в других местах. Поэтому журналисты не должны во время теракта брать интервью у террористов по своей инициативе или предоставлять террористам возможности выйти в прямой эфир без предварительных консультаций с правоохранительными органами. При освещении теракта и контртеррористической операции журналист должен избегать описания подробностей о действиях специалистов, занятых спасением людей, а также отказаться от излишнего натурализма при показе места события и его участников.
  16. Журналист не раскрывает своих источников информации за исключением случаев, предусмотренных законодательством Кыргызстана.
  17. Точки зрения оппонентов, в том числе тех, кто стал объектом критики журналиста, должны быть представлены сбалансировано.
  18. Не допускается избирательное цитирование социологических исследований, искажающие их содержания. Журналистские опросы граждан не должны фабриковаться с целью получения заблаговременно определенного результата. Журналист должен воздержаться от цитирования анонимных экспертов, высказывающихся в поддержку или против ситуаций, явлений или людей, являющихся героями материалов журналистов.
  19. Журналист должен прилагать все усилия для получения информации, документов, фотографий, аудио- и видеоматериалов в соответствии с законами Кыргызстана. Использование иных методов может быть оправдано лишь в случаях, если такая информация имеет большую важность для общества.
  20. Журналиста нельзя обязать писать или исполнять что-либо противоречащее его собственным убеждениям или принципам объективной журналистики.
  21. Журналист не должен прибегать к плагиату. При устном или письменном цитировании материалов, он обязан ссылаться на источник.
  22. Журналист не должен сводить личные счёты через СМИ.
  23. Журналист не должен наносить ущерб своим коллегам, должен уважать их честь и достоинство. В рамках профессиональной солидарности журналист должен действовать в интересах профессии, честной конкуренции, свободы слова и информации.

ЖМКлар үстүнөн даттанууларды кароо комиссиясы

Комиссия по рассмотрению жалоб на СМИ

 

Кыргызстан журналистинин этикалык кодекси

2007-жылдын 8-декабрында журналисттердин Республикалык жыйынында кабыл алынган

2009-жылдын 16-апрелинде журналисттердин Республикалык конференциясында түзөтүүлөр киргизилген

 Кыргызстан журналистинин этикалык кодекси Кыргызстандагы ЖМК кызматкерлеринин адистигине карабастан, алардын этикалык жана кесиптик иш үлгүлөрүн калыптандыруу, журналистиканын кесиптик деңгээлин көтөрүү, ошондой эле коомдун ЖМКга ишенимин жана сый мамилесин сактоо максатында кабыл алынды.

 

  1. Журналист коомдун демократиялашуу процессине, Кыргызстандын көп улуттуу элинин ынтымагына, ошондой эле өлкөдөгү экономикалык жана социалдык өзгөрүүлөргө көмөктөшүүгө тийиш.
  1. Сөз эркиндиги журналисттин ишмердигинин ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Кандай гана кырдаалда болбосун ар бир адамдын сөз, ой-пикир айтуу жана маалымат алуу эркиндигине укугун камсыз кылуу үчүн журналист сөз эркиндигин коргоого, маалыматты бурмалоо жана цензура киргизүү аракеттерине каршы турууга тийиш.
  1. Журналист жеке максатын көздөп кызмат абалынан кыянат пайдаланышына, материалдарды даярдаганы, маалыматты жашырганы же бурмалаганы үчүн белек, акча же башка сыйлыктар алып, өзгөчө мамилеге ээ болушуна жол берилбейт.
  1. Журналисттин жеке кызыкчылыгы анын кесиптик ишмердигине таасирин тийгизбеши шарт. Журналист жеке жана өз үй-бүлөсүнүн кызыкчылыктары бар чөйрө тууралуу ЖМК жетекчилигин кабардар кылышы керек. Журналист өз кесибине жараша алган кандай гана маалыматты болбосун ал жарыяланганга чейин жеке пайдасын көздөп пайдаланбоого же кызыкдар тараптарга бербөөгө тийиш.
  1. Журналист кандайдыр бир партияга мүчө болуудан, саясий ишмердиктен, мамлекеттик кызматта жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында иштөөдөн оолак болгону абзел. Эгер андай иштерге аралаша турган болсо, ал тууралуу өз окурмандарын, угармандарын жана көрүүчүлөрүн кабардар кылышы керек.

 

  1. Журналисттин жалпыга маалымдоо каражаттарын коомдун мүдөөсүнө, адамдын жана жарандын укуктарына каршы, согушту, зомбулукту, расалык, улуттук, жыныстык, региондук, диний, сексуалдык жана социалдык кастыкты пропагандалоо максатында пайдаланышына жол берилбейт.

Материалдарды даярдоодо макаланын мазмунунан ажыратуу мүмкүн болбогондон тышкары башка учурларда журналист адамга (же адамдар тобуна) таандык белгилерди, ошондой эле тышкы кебетесинин жана психикалык өзгөчөлүктөрүн көрсөтүүдөн оолак болгону абзел.

  1. Журналист жарнама материалдарды даярдабашы же даярдоого катышпашы кажет. Эгер журналист жарнама материалдарды даярдаса, анда алардын коммерциялык мүнөзү окурманга, угарманга жана көрүүчүгө ачык түшүнүктүү болушу үчүн жарнама материалдардын аналитикалык жана маалыматтык материалдардан тиешелүү рубрикация же кошумча белгилер (символдор), ариптер же башка ыкмалар менен даана бөлүнүп турушун камсыз кылышы шарт.
  1. Журналист кандай гана жагдайда болбосун, билип туруп жалган маалымат жарыялабашы керек. Эгер таратылган маалымат чындыкка коошпой турганы билинсе, журналист бардык мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу менен оңдоп-түзөөгө милдеттүү.
  1. Тартылган сүрөттөрдү жана алардын сѳ аларга коюлган колдорду, тексттерди, баштемаларын редакциялоодо материалдарды бурмалоого жол берилбейт. Материалдын тексти, интершоокумдар, маектер анын видеоирээтине шайкеш келиши кажет.
  1. Фактылар, божомолдор жана пикирлер бири-биринен даана ажыратылуусу зарыл.
  1. Журналист ар бир адамдын жеке жана интим турмушуна сыпайы жана этият мамиле жасашы абзел. Материалдын каарманынын иш-аракеттери социалдык мааниге ээ болгондо же коомчулуктун кызыгуусун туудурганда гана анын жеке жана интим турмушуна кийлигишүүгө жол берилет. Мындай материалдарды жарыялоо алдында журналист үчүнчү тараптардын укуктарына доо кетпей тургандыгын текшериши керек.
  1. Балдарга байланышкан маселелерди чагылдырууга журналист бөтөнчө этият болушу шарт. Бойго жете электердин жеке жашоосун чагылдыруу үчүн журналистте жана редактордо жүйөөлүү негиз жана балдардын ата-энесинин, асырап алгандардын же мыйзамдуу өкүлдөрүнүн макулдугу болушу керек. Зомбулук окуяларга аралашкан, мыйзамсыз аракеттерге байланышы бар балдардын аттарын (же аларды таанууга мүмкүндүк берген белгилерин) жарыялоого жол берилбейт.
  2. Сот процессин чагылдырууда айыпталып жаткандарга алдын ала жаман ниетти көздөө менен мамиле жасабоо керек. Соттун чечими чыкмайынча журналист адамды кылмышкер атай албайт. Материал даярдап жатканда журналист кылмыш боюнча шектелип жаткан адамдардын аты-жөнүн жана сүрөттөрүн жарыялоодон оолак болушу зарыл. Эгер айыпталгандар элге таанымал адамдар болсо, же өздөрү ачыкка чыкса, же мыйзам жол берген учурларда жарыялоо мүмкүн.
  1. Журналист кылмыштардын, кырсыктардын жана чукул кырдаалдардын курмандыгы болгон адамдардын, ошондой эле алардын жакындары менен туугандарынын саламаттыгына жана психологиялык абалына залака келтире турган аракеттерден оолак болууга тийиш.

Материалдарды даярдоодо журналист кылмыштардын, кырсыктардын жана чукул кырдаалдардын курмандыгы болгон адамдардын, ошондой эле алардын жакындары менен туугандарынын аты-жөнүн жана сүрөтүн жарыялоодон этият болушу зарыл. Эгер алар элге таанымал адамдар болсо, же өздөрү ачыкка чыкса, анда жарыялоо мүмкүн.

  1. Террордук аракеттер жана террорго каршы операциялар учурунда адам өмүрүн сактоо жана адамдын жашоого укугу башка бардык укуктар менен эркиндиктерден бийик тураарын журналист түшүнүүгө тийиш. Террорчулар көп учурларда өз позициясын билдирүү, же башка жактагы өнөктөштөрүнө шарттуу белги берүү үчүн ЖМКны өз максатына пайдаланууга умтулаарын журналист эстей жүргөнү абзел. Андыктан теракт маалында журналисттер укук коргоо органдары менен алдын ала кеңешмейинче өз демилгеси менен террорчулардан интервью албашы жана террорчулардын түз эфирге чыгуусуна шарт түзбөшү керек.

Террордук аракеттерди жана террорго каршы операцияларды чагылдырууда журналист адам өмүрүн сактап жаткан адистердин иш-аракеттерин сүрөттөөдөн жана окуя болуп жаткан жерди же анын катышуучуларын ийне-жибине чейин көрсөтүп баяндоодон алыс болгону абзел.

  1. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында көрсөтүлгөн учурлардан тышкары журналист өз маалымат булактарын купуя сактоого акылуу.
  1. Каршылаш тараптардын, анын ичинде журналисттин сынына кабылган адамдардын пикирлеринин тең салмакта берилиши шарт.
  1. Социалдык иликтөөлөрдүн мазмунун бурмалагыдай кылып цитаталарды тандап пайдаланууга жол берилбейт. Журналисттик сурамжылоолор да алдын ала кайсы бир натыйжаны көздөп бурмаланбоого тийиш. Журналист өз материалынын каармандарына, тигил же бул көрүнүштөргө жана окуяларга терс же оң пикирин билдирген купуя эксперттердин сөздөрүн колдонуудан баш тартканы абзел.
  1. Журналист маалыматты, документтерди, фотосүрөттөрдү, аудио жана видеоматериалдарды Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын чегинде гана алганы абзел. Башка ыкмалар аркылуу алынган маалымат коомчулук үчүн зор мааниге ээ болгондо гана өзүн акташы мүмкүн.
  1. Журналистти анын жеке ишенимине же калыс журналистиканын принциптерине кайчы келген тапшырмаларды аткарууга жана жазууга милдеттендирүүгө болбойт.
  1. Журналисттин плагиаттык кылууга акысы жок. Бирөөнүн жазма же оозеки материалдарын колдонгондо сөзсүз түрдө алынган булакка шилтеме жасоо керек.
  1. Журналист ЖМК аркылуу жеке өчүн албоого тийиш.
  1. Журналист өз кесиптештерине залака келтирбей, алардын абийирин жана ар-намысын урматташы абзел. Кесиптик тилектештик алкагында журналист кесибинин, чынчыл атаандаштыктын, сөз жана маалымат эркиндигинин кызыкчылыгы үчүн күч үрөөгө тийиш.